Uszkodzenie lub podejrzenie uszkodzenia stożka rotatorów — to częsta diagnoza w przypadku bólu stawu ramiennego. Czym jest ów stożek rotatorów, jak dochodzi do uszkodzenia i co najważniejsze, jak wygląda leczenie? Tymi kwestiami zajmę się w poniższym artykule, zapraszam!
Stożek rotatorów — czym jest i jaką pełni funkcję?
Jest on grupą ścięgien otaczających głowę kości ramiennej. Wyróżniamy 4 ścięgna tworzące stożek rotatorów, są to:
- ścięgno mięśnia podłopatkowego,
- ścięgno mięśnia nadgrzebieniowego,
- ścięgno mięśnia podgrzebieniowego
- ścięgno mięśnia obłego mniejszego.
Główną funkcją stożka rotatorów jest stabilizacja głowy kości ramiennej w panewce oraz inicjacja ruchu odwodzenia i zgięcia w stawie ramiennym.
Stożek rotatorów jest najsilniejszym inicjatorem ruchu, gdyż odpowiada aż za 20-30% pierwszego ruchu ręki, zanim przejmie go mięsień naramienny. Poza tym, jak wskazuje sama nazwa stożka, odpowiada za ruchy rotacji zewnętrznej i wewnętrznej w stawie ramiennym.
Przyczyny uszkodzenia stożka rotatorów
Do uszkodzeń stożka rotatorów najczęściej dochodzi u osób powyżej 40. roku życia. Wraz z wiekiem włókna kolagenowe — które są budulcem ścięgien — stają się coraz mniej elastyczne, a przez to zwiększa się podatność na uszkodzenia w stawie ramiennym. W wyniku tego bardzo łatwo doprowadzić do przeciążenia nawet podczas wykonywania pozornie prostych czynności jak np. mycie okien czy wieszanie zasłon (dłuższe utrzymywanie rąk powyżej obręczy barkowej, czego nie robimy na co dzień) czy podniesienie choćby niewielkiego ciężaru lub skręcenie ramienia.
Charakterystyka uszkodzeń stożka rotatorów
Uszkodzenia stożka rotatorów możemy podzielić na dwa rodzaje.
Pierwszy to ostre uszkodzenia powstające nagle, najczęściej w wyniku urazu. Charakteryzują się silnym bólem w stawie ramiennym, ograniczeniem ruchomości — u części pacjentów mówimy o pseudoparaliżu kończyny.
Drugi rodzaj to uszkodzenia przewlekle, do których dochodzi najczęściej w ciągu kilku lat. Ich powstawanie związane jest z mikrourazami, które stopniowo doprowadzają do uszkodzenia ścięgien. Bardziej obrazowo można powiedzieć, że dochodzi do przetarcia ścięgien, a ponieważ proces ten trwa wiele miesięcy, to pozwala to na częściową rekompensatę uszkodzonego ścięgna przez pozostałe, przez co nie widzimy nagłej utraty funkcji kończyny.
Uszkodzenia te charakteryzuje przewlekły ból stawu ramiennego, osłabienie siły mięśniowej, zmniejszenie pewnego zakresu ruchomości, a także uczucie przeskakiwania w stawie i bólu podczas ucisku w miejscu uszkodzenia.
Leczenie uszkodzenia stożka rotatorów
Metody leczenia będą zależały od tego, czy mamy do czynienia z całkowitym zerwaniem ścięgna, czy z jego zapaleniem lub zwyrodnieniem. W postawieniu właściwej diagnozy bierze się pod uwagę aktualny stan pacjenta oraz dodatkowe badania obrazowe, takie jak RTG, USG czy MRI. Zwłaszcza to ostatnie badanie może odegrać kluczową rolę, co wyjaśnię nieco później.
W przypadku zapalenia, które może być wynikiem przeciążenia, z reguły wystarczy oszczędzanie kończyny i farmakoterapia. Jeśli jednak ból jest przewlekły, może to oznaczać poważniejsze uszkodzenie a wtedy niezbędne będzie wprowadzenie zarówno farmakoterapii, jak i fizjoterapii.
Jeśli będziemy mieć do czynienia ze zwyrodnieniem, to oprócz intensywnych działań rehabilitacyjnych należy pamiętać o eliminacji pierwotnej przyczyny dolegliwości, którą może być np. zaburzony rytm łopatkowy – diskineza łopatki.
Najpoważniejszym uszkodzeniem jest zerwanie ścięgna stożka rotatorów. W takim przypadku w grę wchodzi leczenie operacyjne, którego celem będzie „naciągnięcie” zerwanego ścięgna ponownie na swoje miejsce.
Bardzo duże znaczenie w tej sytuacji odgrywa CZAS. Dlaczego? Otóż ścięgno po zerwaniu ulega retrakcji, czyli obkurczeniu. Niestety retrakcja powiększa się wraz z upływem czasu.
W konsekwencji po upływie kilkunastu miesięcy nie wszystkie uszkodzone ścięgna uda się ponownie naciągnąć do pierwotnego miejsca przyczepu.
Drugim niekorzystnym czynnikiem związanym z czasem jest atrofia tłuszczowa – czyli zanik mięśni i pojawienie się w ich miejsce tkanki tłuszczowej. Związana jest ona z zaburzeniem unerwienia oraz odżywienia ścięgna, które są następstwami zaprzestania wykonywania pracy przez zerwane ścięgno.
W tym miejscu wracamy do badania MRI, gdyż to właśnie ono pozwala nam określić stopień zarówno retrakcji, jak i atrofii tłuszczowej ścięgna. Dzięki temu możliwe jest zakwalifikowanie pacjenta do właściwej operacji.
Na czym polega operacja?
Leczenie operacyjne najczęściej polega na przeprowadzeniu zabiegu artroskopii stawu ramiennego, w którego czasie uszkodzone ścięgno zostaje z powrotem naciągnięte na właściwe miejsce.
Podczas zabiegu wprowadzamy w kość ramienną implanty — kotwice, które wyglądają jak wkręty. Z kotwicy wychodzą nitki, którymi przeszywamy uszkodzone ścięgna. Następnie zaciskając nitki, naciągamy uszkodzone ścięgno do miejsca jego uszkodzenia.
Rehabilitacja po zabiegu
W pierwszym okresie, który trwa do 6 tygodni, pacjent musi chodzić w ortezie, która unieruchamia operowaną kończynę. W zależności od typu uszkodzenia oraz rodzaju naprawy wdraża się odpowiednią rehabilitację.
W drugim okresie, po ok. 6 tygodniach, pacjent zdejmuje ortezę i zostaje skierowany na dalszą rehabilitację z fizjoterapeutą.
Z reguły czas od operacji do uzyskania zadowalającej sprawności trwa 6 miesięcy.
Powyższy film przedstawia osobę z ostrym uszkodzeniem stożka rotatorów. Ta sama chora bezpośrednio przed artroskopią stawu ramiennego i 6 miesięcy po zabiegu.
Podsumowując, przede wszystkim dbajmy o nasze stawy. Nawet najprostsza regularna gimnastyka, podczas której wykonamy kilka ćwiczeń w pełnym zakresie ruchów wzmocni nasze stawy i może ustrzec nas przed urazem. Po drugie, kiedy pojawi się ból, nie bagatelizujmy go i udajmy się do lekarza specjalisty, aby zweryfikować czy to na pewno nic groźnego. Jeśli będziemy zwlekać może dojść do uszkodzeń, których nawet operacyjnie nie da się już naprawić.
