Rehabilitacja manualna i nowoczesny sprzęt: jak łączymy je w leczeniu barku

Rehabilitacja

Pacjenci pytają nas o to niemal codziennie: „co mi właściwie pomoże, ręce terapeuty czy te wszystkie urządzenia?”. Odpowiedź brzmi: jedno i drugie, ale nie osobno. Terapia manualna odbudowuje ruch, a sprzęt uspokaja ból i przygotowuje do niej bark. Dobra rehabilitacja łączy obie te rzeczy w jednym planie.

Na czym polega terapia manualna

Terapia manualna to praca rękami terapeuty, bez urządzeń pośredniczących. Fizjoterapeuta czuje pod palcami, gdzie staw się blokuje i w którym momencie ruchu pojawia się opór, i na bieżąco na to reaguje. Żadna maszyna tego nie potrafi. Składają się na nią cztery rzeczy:

• Mobilizacje stawów. Terapeuta delikatnie prowadzi głowę kości ramiennej i łopatkę tak, by staw stopniowo odzyskiwał utracony zakres ruchu.
• Praca na tkankach miękkich. Rozluźnianie napiętych mięśni i powięzi wokół barku, karku i łopatki. Bark rzadko boli „sam z siebie”, zwykle ciągnie za sobą całą okolicę.
• Praca z blizną po operacji. Blizna, która zrasta się z głębszymi warstwami, potrafi realnie ograniczać ruch. Wcześnie rozpoczęta praca z nią zapobiega sztywności.
• Reedukacja ruchu. Bark, który długo bolał, uczy się poruszać „na skróty”, nadrabiając tułowiem. Terapeuta prowadzi rękę przez prawidłowy wzorzec, a potem uczy pacjenta powtarzać go samodzielnie.

Rehabilitacja manualna, bo tak nazywa ją wielu pacjentów, jest głównym narzędziem leczenia barku. Chcemy to powiedzieć wprost: fizykoterapia sama nie odtworzy ruchu. Jeśli rehabilitacja barku sprowadza się do naświetlań i prądów, to nie jest pełna rehabilitacja. Tak właśnie zbudowana jest nasza rehabilitacja i fizjoterapia: sprzęt jest dodatkiem do pracy rąk, nigdy odwrotnie.

Do czego służy sprzęt

Terapia SIS: zabieg polem magnetycznym wykonywany przez ubranie, bez kontaktu ze skórą.

Fizykoterapia, czyli zabiegi wykonywane aparaturą, ma w naszym planie konkretne zadania: zmniejszyć ból i obrzęk oraz wesprzeć regenerację tkanek. Dzięki temu pacjent jest w stanie znieść pracę manualną i ćwiczenia, które bez tego bywałyby zbyt bolesne. Dysponujemy parkiem urządzeń BTL:

• SIS, czyli terapia polem magnetycznym o dużej mocy. Głowicę ustawia się nad barkiem, zabieg wykonuje się przez ubranie, bez kontaktu ze skórą. Zmniejsza ból i rozluźnia mięśnie także w głębiej położonych warstwach, do których trudno dotrzeć ręką.
• Laser wysokoenergetyczny HIL. Skoncentrowane światło dociera głęboko w tkanki, działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie oraz przyspiesza gojenie. Odczuwalny jako przyjemne ciepło.
• Terapia radiofalowa TR. Fale radiowe rozgrzewają tkanki od środka, poprawiają ukrwienie i uelastyczniają je. Dobrze przygotowuje bark do pracy manualnej, dlatego często poprzedza ją w tej samej wizycie.
• Fala uderzeniowa ogniskowa. Impulsy mechaniczne skupione dokładnie w jednym punkcie. Stosujemy ją przede wszystkim przy przewlekłych zapaleniach przyczepów i przy zwapnieniach w ścięgnie, których nie da się rozpracować ręką.
• Krioterapia miejscowa. Krótkie, mocne schłodzenie okolicy barku. Wycisza ból i obrzęk, przydaje się przy świeżych stanach zapalnych i po intensywniejszej sesji ćwiczeń.
• Elektroterapia. Delikatne prądy podawane przez elektrody. Nasz aparat daje różne możliwości elektrostymulacji: od prądów przeciwbólowych, takich jak TENS, które hamują przewodzenie bólu, po programy pobudzające osłabione mięśnie do pracy.
• Artromot, czyli szyna CPM. Urządzenie, które samo, powoli i biernie prowadzi bark w ściśle zadanym zakresie ruchu. Używamy go po operacjach, gdy naprawione ścięgno musi być chronione, a mięśnie jeszcze odpoczywają. Ruch bierny zapobiega wtedy sztywności, nie obciążając miejsca naprawy.

Przeciwwskazania do SIS. Terapii polem magnetycznym nie wykonujemy u osób z rozrusznikiem serca ani inną wszczepioną elektroniką (pompa insulinowa, neurostymulator), a także w ciąży. Metalowe implanty w obszarze zabiegu wymagają indywidualnej oceny fizjoterapeuty, dlatego trzeba o nich powiedzieć przed pierwszym zabiegiem.

Fizjoterapeuci i lekarze pracują u nas w jednym zespole

W Instytucie Chirurgii Barku rehabilitacja nie jest osobną usługą prowadzoną obok leczenia, tylko jego częścią.

• Nasi rehabilitanci znają przebieg operacji. Bywają na bloku operacyjnym i wiedzą, które ścięgno naprawiono, jak zostało umocowane i co realnie wytrzyma w kolejnych tygodniach. To wiedza z sali operacyjnej, nie z opisu zabiegu.
• Protokoły rehabilitacji powstają wspólnie z operatorem. Pod konkretny typ zabiegu, a nie ogólnie „po operacji barku”. Inaczej prowadzimy pacjenta po rekonstrukcji stożka rotatorów, inaczej po stabilizacji barku, inaczej po protezie.
• Lekarz kontroluje postępy na każdym etapie. Jeśli coś idzie wolniej, niż powinno, plan zmieniamy razem, na bieżąco, bez odsyłania pacjenta między gabinetami.

Każdy w tym zespole korzysta z wiedzy pozostałych: chirurg wie, jak jego pacjenci radzą sobie na sali rehabilitacyjnej, a fizjoterapeuta rozumie, co dokładnie wydarzyło się w barku. Sylwetki osób prowadzących terapię znajdziesz na stronie nasi rehabilitanci.

Jak układamy plan

Artromot: terapeuta ustawia zakres ruchu przed rozpoczęciem sesji ruchu biernego.

Zaczynamy zawsze od oceny fizjoterapeutycznej. Jeśli potrzebna jest diagnostyka obrazowa, wykonujemy ją na miejscu, a o tym, po co USG przed rehabilitacją, przeczytasz na stronie Radiologii IChB. Sprawdzamy zakres ruchu, siłę, ustawienie łopatki i to, przy jakich czynnościach bark odmawia posłuszeństwa. Pytamy też, czego pacjent od tego barku potrzebuje, bo inny plan układa się osobie wracającej do pracy fizycznej, a inny komuś, kto chce przede wszystkim spać w nocy bez bólu.

Dopiero na tej podstawie dobieramy proporcje: ile pracy rękami, ile sprzętu i w jakiej kolejności w obrębie jednej wizyty. Na początku, gdy dominuje ból, fizykoterapii jest więcej. Później jej udział maleje, a na pierwszy plan wychodzi terapia manualna i ćwiczenia.

I rzecz, którą powtarzamy każdemu pacjentowi: rehabilitacja barku to maraton, nie sprint. Realny rytm to około 2 godziny pracy tygodniowo, systematycznie przez kilka miesięcy. Nie trzeba i nie warto przychodzić codziennie, bo tkanki potrzebują czasu na przebudowę. Regularność wygrywa z intensywnością. Terapię manualną barku prowadzimy w Szczecinie, w naszej siedzibie przy Al. Wojska Polskiego, a pełen zakres zabiegów znajdziesz w zakładce cennik rehabilitacji.

Prerehab: rehabilitacja zaczyna się jeszcze przed operacją

Sala rehabilitacji IChB: tu pacjenci przygotowują się do operacji i wracają do sprawności po niej.

Jeśli operacja barku jest już zaplanowana, warto trafić do fizjoterapeuty jeszcze przed nią. Takie przygotowanie nazywamy prerehab i w IChB jest ono osobną, przemyślaną usługą, a nie dodatkiem.

• Bark i mięśnie wchodzą w operację w lepszej formie. Im większy zakres ruchu i mniejsze napięcie przed zabiegiem, tym łatwiejszy start po nim.
• Pacjent uczy się ćwiczeń, które będą potrzebne po operacji. Łatwiej nauczyć się ich, gdy bark jeszcze nie jest w ortezie, a rehabilitacja po zabiegu zaczyna się wtedy bez straty czasu.
• Wiadomo, czego się spodziewać. Jak spać, jak zakładać ortezę, jak radzić sobie jedną ręką w pierwszych tygodniach. To zdejmuje dużą część stresu.

Prerehab prowadzimy jako pojedyncze wizyty przygotowujące albo krótki cykl spotkań przed zabiegiem, zależnie od terminu operacji i stanu barku.

Najczęstsze pytania

Czy terapia manualna boli?

Bywa niekomfortowa, zwłaszcza przy sztywnym barku i przy pracy z blizną, ale nie powinna być bólem nie do zniesienia. Pracujemy na granicy tkanki, nie za nią. Prosimy pacjentów, żeby mówili na bieżąco, co czują, bo to dla terapeuty informacja, a nie skarga. Po zabiegu przez dobę może utrzymywać się obolałość podobna do tej po treningu.

Czy samo naświetlanie albo pole magnetyczne wystarczy?

Nie. Sprzęt zmniejsza ból i obrzęk, ale nie odtworzy zakresu ruchu, nie odbuduje siły i nie naprawi zerwanego ścięgna. Serie zabiegów fizykoterapii bez terapii manualnej i ćwiczeń zwykle dają poprawę na kilka dni, po czym dolegliwości wracają.

Kiedy zacząć rehabilitację po operacji barku?

Wcześnie, zwykle w pierwszych dniach po zabiegu, ale w formie ściśle określonej przez protokół. Nie chodzi wtedy o ćwiczenia z obciążeniem, tylko o ruch bierny, pracę nadgarstka i łokcia oraz naukę funkcjonowania w ortezie. Dokładny moment startu ustala operator, dlatego pierwszą wizytę u fizjoterapeuty warto umówić jeszcze przed operacją.

Czy muszę mieć skierowanie?

Nie. Na konsultację fizjoterapeutyczną w IChB można umówić się bezpośrednio. Jeśli masz wyniki badań obrazowych barku albo opis przebytej operacji, weź je ze sobą.

Powiązane artykuły specjalistów IChB

• Terapia manualna czy fizykoterapia – co naprawdę pomaga i jak łączymy obie metody
• Rehabilitacja ręki i nadgarstka – terapia manualna i nowoczesny sprzęt
• Rehabilitacja łokcia – terapia manualna, fala uderzeniowa i inne metody
• Fizykoterapia w leczeniu bólu – kiedy pomaga pole magnetyczne, laser i prądy
• Rehabilitacja przy ucisku nerwu – co daje terapia manualna, a co elektroterapia
• Rehabilitacja w chorobach reumatycznych – krioterapia, delikatna terapia manualna i ruch

Zespół rehabilitacji IChB, konsultacja merytoryczna: dr Adam Sokołowski.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji fizjoterapeutycznej ani lekarskiej. Dobór zabiegów i przeciwwskazania ocenia się indywidualnie podczas wizyty.