Artroskopowa rekonstrukcja stożka rotatorów – kiedy operacja jest konieczna?

Leczenie operacyjne

Naprawa zerwanego ścięgna w barku to złoty standard leczenia – zerwane ścięgno nie zrośnie się samo. Wyjaśniam prosto: kiedy operacja jest potrzebna, jak wygląda zabieg i ile trwa powrót do sprawności.

W skrócie

• Operacja jest wskazana przy uszkodzeniu ścięgna (również częściowym), po świeżym urazie oraz wtedy, gdy kilka miesięcy rehabilitacji nie przyniosło poprawy.
• Zabieg jest małoinwazyjny: przez 3-4 małe nacięcia przyszywa się ścięgno z powrotem do kości. Trwa około 60 minut.
• Powrót do sprawności trwa 6-9 miesięcy. Najpierw orteza, potem stopniowe ćwiczenia. Rehabilitacja jest równie ważna jak sama operacja.
• Zdecydowana większość pacjentów odzyskuje sprawny bark. Najczęstszym powikłaniem jest ponowne zerwanie ścięgna.
• Ze zwlekaniem nie warto przesadzać: nieleczony mięsień z czasem słabnie i wyniki operacji są gorsze.

Zabieg wykonujemy przez kilka nacięć wielkości kilku milimetrów – to przez nie wprowadzamy kamerę i narzędzia.

Kiedy operacja jest potrzebna

Zapalenie ścięgna (bez zerwania) zwykle leczy się rehabilitacją, lekami i iniekcjami – piszemy o tym w osobnym artykule o leczeniu bez operacji. Gdy jednak ścięgno jest uszkodzone, złotym standardem jest jego naprawa. Operację zalecam w tych sytuacjach:

• Uszkodzenie ścięgna – również częściowe. Ścięgno oderwane od kości nie zrośnie się samo. Z każdym miesiącem cofa się dalej, a mięsień słabnie.
• Świeży uraz. Upadek na rękę, uczucie „pęknięcia” w barku i nagła utrata siły. Uraz jest wskazaniem do operacji w każdym wieku, a idealny moment na zabieg to pierwsze 3 miesiące od urazu.
• Brak poprawy po leczeniu zachowawczym. Jeśli po 3-6 miesiącach rehabilitacji bark nadal boli i brakuje siły, dalsze czekanie rzadko coś zmienia.
• Powiększające się uszkodzenie. Gdy kolejne badania USG lub rezonansu pokazują, że zerwanie rośnie.

Wyjątkiem bywa uszkodzenie asymptomatyczne – takie, które nie daje bólu ani deficytu siły. Ale i wtedy decyzję podejmujemy indywidualnie: u osoby młodej i aktywnej zwykle doradzam naprawę, u pacjenta starszego, o mniejszych wymaganiach ruchowych, częściej wybieramy obserwację.

Jakie badania przed zabiegiem

Podstawą jest rezonans magnetyczny. Pokazuje, które ścięgno jest zerwane, jak duże jest uszkodzenie i w jakim stanie jest mięsień – od tego zależy, czy naprawa ma szansę się udać. Podczas wizyty wykonuję też USG, które pokazuje ścięgna w ruchu. Znaczenie ma również ogólny stan zdrowia: cukrzyca spowalnia gojenie, a palenie papierosów wyraźnie pogarsza wyniki – dlatego zalecam rzucenie palenia najpóźniej 4 tygodnie przed zabiegiem.

Więcej o tym, co pokazuje każde z tych badań i dlaczego przy uszkodzeniu stożka liczy się czas, pisze nasz radiolog: USG stożka rotatorów – co pokazuje badanie, a kiedy potrzebny jest rezonans.

Jak przebiega zabieg

Operacja jest małoinwazyjna (artroskopowa). Zamiast dużego cięcia wykonuję 3-4 nacięcia po kilka milimetrów. Przez jedno wprowadzam małą kamerę, przez pozostałe – narzędzia. Zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym, pacjent nic nie czuje.

Najpierw oglądam staw od środka i oceniam uszkodzenie. Potem oczyszczam miejsce, w którym ścięgno przyczepia się do kości, wkręcam w kość małe kotwice z mocnymi nićmi i tymi nićmi przyszywam ścięgno na jego miejsce. Jeśli ścięgno drażnią wyrośla kostne, usuwam je podczas tego samego zabiegu. Całość trwa zwykle około 60 minut, a do domu wraca się tego samego dnia lub następnego ranka.

Widok z kamery artroskopowej: kotwica z nićmi, którymi ścięgno zostaje przyszyte do kości.

Krótkie nagranie z kamery artroskopowej podczas zabiegu w IChB – tak chirurg widzi wnętrze stawu.

Powrót do sprawności – krok po kroku

Ścięgno musi mocno zrosnąć się z kością, a to wymaga czasu i cierpliwości. Pełny powrót trwa 6-9 miesięcy.

• Tygodnie 0-6: ręka w ortezie, która chroni świeżo przyszyte ścięgno. Wolno ruszać palcami, nadgarstkiem i łokciem. Zdejmowanie ortezy na własną rękę, „bo już lepiej”, to najczęstsza przyczyna ponownych zerwań.
• Tygodnie 6-12: zdejmujemy ortezę. Stopniowo wraca ruch, ale jeszcze bez obciążania ręki.
• Miesiące 3-6: ćwiczenia wzmacniające z taśmami i lekkimi ciężarkami. Bark odzyskuje siłę, ból ustępuje, codzienne czynności stają się łatwiejsze.
• Miesiące 6-9: stopniowy powrót do pracy fizycznej i sportu.

Plan rehabilitacji ustalamy indywidualnie jeszcze przed wypisem. Program ćwiczeń krok po kroku opisują nasi fizjoterapeuci w artykule o ćwiczeniach na uszkodzony stożek rotatorów.

Czego się spodziewać po operacji

To jeden z najlepiej przebadanych zabiegów ortopedycznych. Zdecydowana większość pacjentów (85-95%) jest zadowolona z wyniku: ból ustępuje, a siła stopniowo wraca. Wyraźną poprawę większość osób czuje po około 3 miesiącach. Ostateczny wynik zależy głównie od wielkości zerwania, stanu mięśnia i sumienności w rehabilitacji.

Nasz zespół podczas artroskopii barku. Zabiegi wykonujemy w pełnym zapleczu bloku operacyjnego.

Ryzyko i ograniczenia

Jak każda operacja, także ta niesie pewne ryzyko. Uważam, że pacjent powinien je znać:

• Ponowne zerwanie ścięgna – najczęstsze powikłanie, częstsze przy dużych uszkodzeniach. Co ważne, nawet wtedy większość pacjentów czuje się lepiej niż przed operacją.
• Przejściowa sztywność barku – zwykle ustępuje po fizjoterapii.
• Infekcja lub uszkodzenie nerwu – zdarzają się rzadko (poniżej 1%).

Bywa też, że ścięgno jest tak zniszczone lub cofnięte, że nie da się go przyszyć. Wtedy proponuję inne rozwiązania: odtworzenie górnej torebki stawowej, przeniesienie innego ścięgna w miejsce uszkodzonego albo – u starszych pacjentów – odwróconą protezę barku. Więcej o tych metodach piszemy w vademecum chirurgii nienaprawialnych ścięgien.

Najczęstsze pytania

Czy operacja boli?

Zabieg odbywa się w znieczuleniu ogólnym – nic nie czujesz. Po operacji ból łagodzimy blokadą nerwu i lekami. Pierwsze 2-3 dni bywają niewygodne, ale ból jest do opanowania.

Kiedy wrócę do pracy i za kierownicę?

Za kierownicę – po zdjęciu ortezy i odzyskaniu ruchu, zwykle po 6-8 tygodniach. Do pracy biurowej można wrócić po 2-3 tygodniach (jeszcze w ortezie), do lekkiej pracy fizycznej po 3-4 miesiącach, do ciężkiej po 6-9 miesiącach.

Czy operacja zawsze się udaje?

Nie. U części pacjentów ścięgno zrywa się ponownie. Dlatego tak ważna jest właściwa kwalifikacja do zabiegu – nie operujemy ścięgien, które nie mają szans na wygojenie – oraz przestrzeganie zaleceń po operacji.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzja o leczeniu operacyjnym powinna być podjęta wspólnie z lekarzem, po indywidualnej ocenie.