Ból barku przy podnoszeniu ręki – czy to uszkodzenie stożka rotatorów?

Vademecum pacjenta

Sięgasz po coś z górnej półki i czujesz ostry ból w barku. Zakładanie kurtki staje się problemem. W nocy budzisz się, bo nie możesz leżeć na chorym boku. To jedne z najczęstszych powodów, dla których pacjenci trafiają do naszego gabinetu. I choć internet szybko podpowiada diagnozę – „stożek rotatorów” – rzeczywistość bywa bardziej złożona.

Zespół IChB podczas artroskopii barku – leczeniem uszkodzeń stożka rotatorów zajmujemy się na co dzień.

W Instytucie Chirurgii Barku w Szczecinie specjalizujemy się w diagnostyce i leczeniu problemów barku. Ból przy podnoszeniu ręki to objaw, który może mieć kilka przyczyn – od zapalenia ścięgien, przez częściowe naderwanie, po pełne zerwanie stożka rotatorów. Każda z tych sytuacji wymaga innego podejścia.

Czym jest stożek rotatorów?

Stożek rotatorów to grupa czterech mięśni i ich ścięgien, które otaczają staw barkowy jak mankiet. Te mięśnie – nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy, podłopatkowy i obły mniejszy – odpowiadają za stabilizację głowy kości ramiennej w panewce łopatki i umożliwiają ruchy rotacyjne ramienia.

Kiedy jedno lub więcej z tych ścięgien ulega uszkodzeniu – przez uraz, przeciążenie lub naturalny proces zużycia – bark zaczyna boleć i tracić siłę. Szczegółową wiedzę o anatomii barku znajdziesz w naszym vademecum – ścięgna i mięśnie barku.

Objawy – kiedy podejrzewać uszkodzenie stożka rotatorów?

Ból nocny to typowy objaw uszkodzenia stożka rotatorów – wybudza ze snu i nie pozwala leżeć na chorym boku.

Typowe dolegliwości

• Ból przy podnoszeniu ręki – szczególnie w zakresie 60-120 stopni odwiedzenia (tzw. bolesny łuk)
• Ból nocny – budzenie się przy próbie leżenia na chorym barku
• Osłabienie siły – trudności z unoszeniem przedmiotów, sięganiem do góry
• Ból promieniujący – z barku w dół ramienia, czasem do łokcia
• Trzeszczenie lub przeskakiwanie w stawie przy ruchach

Jak rozwija się problem?

Uszkodzenie stożka rotatorów rzadko pojawia się z dnia na dzień (chyba że po urazie). Najczęściej to proces rozciągnięty w czasie:

1. Zapalenie ścięgna (tendinopatia) – ścięgno jest podrażnione, obrzęknięte, boli przy wysiłku. Na tym etapie rehabilitacja daje najlepsze efekty.
2. Częściowe uszkodzenie – włókna ścięgna zaczynają się rwać, ale ścięgno jeszcze trzyma. Ból jest silniejszy, siła spada.
3. Pełne zerwanie – ścięgno odrywa się od kości. Pacjent nie jest w stanie unieść ręki samodzielnie. Zwykle wymaga operacji.

Więcej o mechanizmach uszkodzenia przeczytasz w naszym vademecum – zerwanie ścięgien stożka rotatorów.
O tym, jak w praktyce łączymy pracę rąk terapeuty z nowoczesnym sprzętem, piszemy w artykule o rehabilitacji manualnej i fizykoterapii.

Nie każdy ból barku to stożek rotatorów

Ból przy podnoszeniu ręki może mieć kilka przyczyn. Zanim postawimy diagnozę, musimy je rozróżnić:

• Konflikt podbarkowy – ścięgno stożka jest uciskane pod wyrostkiem barkowym. Ból pojawia się przy ruchach nad głową, ale ścięgno nie jest zerwane. Więcej w naszym vademecum konfliktu podbarkowego.
• Wapniejące zapalenie ścięgna – złogi wapnia w ścięgnie powodują ostry, intensywny ból. To osobne schorzenie, choć dotyczy tych samych ścięgien. Przeczytaj więcej.
• Choroba zwyrodnieniowa barku – ból rośnie stopniowo, towarzyszy mu ograniczenie ruchomości. Więcej o zwyrodnieniu barku.
• Problem neurologiczny – neuropatia nerwu nadłopatkowego może dawać objawy łudząco podobne do uszkodzenia stożka. O tym pisze nasz neurochirurg w artykule Ból barku czy ucisk nerwu?
• Choroby reumatyczne – polimialgia reumatyczna, RZS barku mogą naśladować uszkodzenie stożka. Kiedy ból barku ma przyczynę reumatyczną?

Diagnostyka w IChB

Badanie kliniczne w IChB: testy oporowe pokazują, które ścięgno stożka rotatorów jest osłabione.

W Instytucie Chirurgii Barku diagnostyka bólu barku obejmuje:

1. Wywiad i badanie fizykalne – testy kliniczne oceniające siłę i bolesność poszczególnych mięśni stożka: test Jobe’a (nadgrzebieniowy), test rotacji zewnętrznej (podgrzebieniowy), belly press i lift-off test (podłopatkowy)
2. USG barku – wykonujemy je w gabinecie podczas wizyty. Pozwala ocenić stan ścięgien, obecność płynu w kaletce podbarkowej, a często potwierdza lub wyklucza zerwanie
3. RTG – ocena kształtu wyrostka barkowego (typ akromionu), zwężenia przestrzeni podbarkowej, zmian zwyrodnieniowych
4. MRI (rezonans magnetyczny) – najbardziej precyzyjne badanie. Pokazuje rozmiar uszkodzenia, jakość mięśnia (czy nie jest stłuszczony), stan kości. Zlecamy je przed planowaniem operacji

O tym, co dokładnie widać w USG stożka rotatorów, kiedy trzeba dołożyć rezonans i jak szybko nieleczone uszkodzenie się powiększa, pisze nasz radiolog: USG stożka rotatorów – co pokazuje badanie, a kiedy potrzebny jest rezonans.

Leczenie – naprawa ścięgna jest złotym standardem

Warto powiedzieć to wprost: zerwane ścięgno nie zrasta się samo. Leczenie zachowawcze nie sprawi, że uszkodzenie się wygoi – dochodzi jedynie do kompensacji, czyli sąsiednie ścięgna przejmują pracę uszkodzonego. Samo uszkodzenie natomiast postępuje i prędzej czy później staje się przyczyną nawrotu bólu. Dlatego złotym standardem leczenia uszkodzeń stożka rotatorów jest rekonstrukcja ścięgna – jego naprawa i przytwierdzenie z powrotem do kości.

Leczenie operacyjne

Operację zalecamy, gdy:

• Doszło do uszkodzenia ścięgna – także częściowego (zwłaszcza po urazie, u aktywnych pacjentów)
• Leczenie zachowawcze nie przyniosło poprawy po 3-6 miesiącach
• Siła ramienia jest znacząco osłabiona
• Uszkodzenie postępuje w czasie (powiększa się na kolejnych badaniach)

Standardem jest artroskopowa rekonstrukcja stożka rotatorów – zabieg małoinwazyjny, wykonywany przez niewielkie nacięcia z użyciem kamery. Szczegółowy opis zabiegu, wskazań i procesu pooperacyjnego znajdziesz w naszym osobnym artykule: Artroskopowa rekonstrukcja stożka rotatorów – kiedy operacja jest konieczna?

W przypadkach zaawansowanych, gdy ścięgno jest nienaprawialne (masywne zerwanie z tłuszczowym zwyrodnieniem mięśnia), stosujemy inne techniki – transfer ścięgien lub chirurgię nienaprawialnych ścięgien.

Operacja artroskopowa: chirurg pracuje, patrząc na obraz z kamery wprowadzonej do stawu.

Leczenie zachowawcze – kiedy ma sens?

Leczenie zachowawcze stosujemy przy zapaleniu ścięgna (gdy ścięgno nie jest zerwane) oraz wtedy, gdy pacjent nie kwalifikuje się do operacji albo nie chce się operować. Trzeba jednak pamiętać, że łagodzi ono objawy, ale nie naprawia uszkodzonego ścięgna:

• Rehabilitacja – wzmacnianie nieuszkodzonych mięśni stożka, stabilizacja łopatki, korekta postawy. Nasi fizjoterapeuci opisali to szczegółowo: Ćwiczenia na uszkodzony stożek rotatorów
• Leczenie bólu – leki przeciwbólowe, iniekcje pod kontrolą USG, kriolezja. O wszystkich opcjach pisze nasz zespół leczenia bólu: Jak zmniejszyć ból bez operacji

Jak uszkodzenie barku wpływa na resztę ręki?

Bark to początek łańcucha ruchowego: gdy stożek rotatorów nie pracuje prawidłowo, cierpi też łokieć i chwyt dłoni.

Bark to początek łańcucha ruchowego kończyny górnej. Kiedy stożek rotatorów nie działa prawidłowo, cała ręka funkcjonuje gorzej – od osłabionego chwytu, przez przeciążenie łokcia, po problemy z nadgarstkiem. O tym, jak uszkodzenie barku daje objawy w ręce – z drętwieniem palców na czele – pisze nasz chirurg ręki: Drętwienie palców ręki – czy przyczyną może być bark?. Problemy z łokciem wynikające z kompensacji opisujemy w artykule: Ból łokcia po urazie barku.

Kiedy zgłosić się do specjalisty?

Szybka diagnostyka ma znaczenie. W przypadku pełnego zerwania ścięgna, wczesna operacja (do 3 miesięcy od urazu) daje lepsze wyniki niż opóźniona – mięsień nie zdąży się skurczyć i stłuścić, co ułatwia naprawę.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj się ze specjalistą.